CON ANTONIO NUEVO CAL, CRONISTA OFICIAL DE VIVEIRO (LUGO).

El antiguo rito se celebraba en muchos sitios de Galicia. ¿Conoces alguno? ¿Recuerdas cómo se hacían?.
Los collares de zonchos son una tradición que mantienen familias de distintos puntos de A Mariña, como ocurre en el concello de Viveiro. Los usuarios de la Asociación de Familiares de enfermos de Alzhéimer (Afavi) realizan todos los años un taller para su elaboración, con el que trabajan la memoria a largo plazo, indica la psicóloga Ana Solloso. Previamente acuden al mercado de la Praza Maior para adquirir las castañas, lo que les permite practicar el manejo del dinero. «Las cocemos nosotros y se llevan los collares para su casa, para ellos o sus nietos y comen las castañas».
El cronista oficial de Viveiro, Carlos Nuevo Cal, explica que «as nais cocían as castañas con auga, sal e un pouco de fiuncho (anís) e con elas facían uns colares grandes cos que saían á rúa os nenos e nenas, e os maiores lles pedían: ‘dásme un zoncho’. E dicíase que ao dalo estabas liberando unha alma do purgatorio. É un rito antigo, que tamén se facía noutros sitios de Galicia».
Cuenta que «outubro é o tempo no que nos visitan as ánimas, que segundo a tradición pasarían o inverno con nós. Por iso se deixan os pratos de castañas e comida que non se poden consumir, pois son para ellas. Así, no Nadal había un prato reservado na mesa para o difuntiño ausente, é unha forma de marcar a súa presenza. No mundo galego a morte sempre tivo moita importancia, ao revés que agora, que se quere esconder».
La tradición aún se conserva algo en Viveiro e incluso durante la visita a los cementerios es posible ver a algún niño con el collar y comiendo los zonchos. El cronista explica que las castañas «son unha especie de símbolo da morte. Isto coincide co final do ano, a entrada no inverno, e son un dos últimos froitos que se recollen no outono Imos cara a negrura, o frío», señala.
Nuevo Cal añade que «antes a castaña era un produto básico do caldo, comíanse asadas, cocidas ou con leite, xa que as patacas non chegan ata 1750. Eses días facíanse para os nenos e cosíanse os colares cunha agulla gorda».
También habla de los típicos magostos por San Martiño, época en que era característico «saír coa cara tiznada», tradicional en Viveiro y conocido en muchas localidades como Samaín, que en los últimos años revivió al calor del Halloween americano. Recuerda que en el municipio existía la tradición de tallar las calabazas. «Lois Tobío no libro Las décadas de LT detalla como se preparaban as caoitas. Facíanse os ollos, o fuciño, a boca e colocábase unha vela dentro. É a escenificación das caliveras da morte de comezos do século XX. Era un costume que se daba igual en Irlanda e daí pasou a América, polos celtas”.